10 lat po podbiciu królestwa Azteków przez Hiszpanów, w 1531 r., na wzgórzu Tepeyac, na północ od miasta Meksyk, biednemu Indianinowi Juanowi Diego objawiła się wyglądająca jak młoda Metyska Matka Boża. W 2002 roku, podczas Mszy kanonizacyjnej świadka objawień, Jan Paweł II podkreślił znaczenie objawień w Guadalupe dla ewangelizacji Meksyku: „Orędzie Chrystusa, przekazane przez Jego Matkę, przenikało główne elementy kultury miejscowej, oczyszczało je i nadawało im ostateczny sens zbawczy”.

Objawienia Matki Bożej

Wczesnym rankiem 9 grudnia 1531 r. 50-letni Juan Diego, należący do niewielkiej wówczas społeczności chrześcijan, zmierzając pieszo do położonego na peryferiach miasta kościoła usłyszał głos wzywający go po imieniu. Na szczycie pobliskiego wzgórza ujrzał piękną kobiecą postać, odzianą w różową tunikę i błękitny płaszcz. Maryja przedstawiła się jako Matka Boga i Matka ludzi, pełna miłosierdzia i wyraziła pragnienie, by na miejscu objawienia wzniesiono świątynię ku Jej czci. Poleciła Juanowi Diego przekazać to orędzie władzom Kościoła w Meksyku. Biskup Juan de Zumárraga początkowo przyjął nieufnie poselstwo Juana Diego. Podczas kolejnego spotkania z Matką Bożą Juan Diego prosił o zwolnienie go z misji, której czuł się niegodny, ale Maryja nakazała mu powrócić do biskupa. 12 grudnia rano, podczas czwartego i ostatniego objawienia, Matka Boża wskazała Juanowi Diego miejsce na wzgórzu, gdzie pomimo zimowej pory rozkwitły w wielkiej ilości wielobarwne róże. Ten zebrał kwiaty do swojego płaszcza i zaniósł je do siedziby biskupa. Po rozwinięciu płaszcza ukazał się na nim wizerunek Maryi dokładnie odpowiadający opisowi Juana Diego. W tym właśnie wizerunku od prawie pięciuset lata Matka Boża czczona jest w sanktuarium w Guadalupe.

Tajemnica tilmy

Tilma, z której wykonany był płaszcz Juana Diego, to tkanina z włókien agawy, używana w Meksyku przez Indian do produkcji odzieży. Pomimo nietrwałości materiału, wizerunek Matki Bożej przetrwał już prawie 500 lat. Badania, które w 1936 r. przeprowadził prof. Richard Kuhn, laureat nagrody Nobla z dziedziny chemii, ujawniły, że obraz nie jest namalowany, gdyż we włóknach tkaniny nie znaleziono śladów żadnych barwników. Fotografie wizerunku pozwoliły również odkryć w oczach Maryi zjawisko refleksu, niemożliwe do oddania za pomocą najdoskonalszej nawet techniki malarskiej (obrazy są tak małe, że można je dostrzec dopiero przy powiększeniu do 2000 razy): w prawym oku widoczna jest indiańska rodzina; w lewym pojawia się starszy mężczyzna z brodą, zidentyfikowany jako biskup - to właśnie w tej scenie Juan Diego rozchyla płaszcz przed biskupem i po raz pierwszy ukazuje się wizerunek Maryi.

Morenita w Watykanie

Pierwszym papieżem, który w Bazylice św. Piotra odprawił Mszę św. ku czci matki Bożej z Guadalupe był św. Jan Paweł II. Miało to miejsce 12 grudnia 1981 r., a okazją była 450. rocznica objawień. W homilii papież podkreślał trzy aspekty objawień z Guadalupe: stałe odniesienie do dziewiczego macierzyństwa Maryi, jej duchowe macierzyństwo rozciągające się na całą ludzkość oraz harmonia z pierwotną kulturą narodu meksykańskiego. 12 maja 1992 Jan Paweł II poświęcił kaplicę Matki Bożej z Guadalupe w pobliżu grobu św. Piotra, w grotach watykańskiej bazyliki. Podkreślił wówczas rolę Maryi w ewangelizacji Nowego Świata: „Poprzez swe sanktuarium w Guadalupe Maryja była i jest Gwiazdą Ewangelizacji, stając się symbolem jedności dla wszystkich narodów latynoamerykańskich”.

11 maja 2005 r., kilka tygodni po wyborze na Stolicę Piotrową, papież Benedykt XVI modlił się przed figurą Matki Bożej z Guadalupe, obecną w Ogrodach Watykańskich od 1939 r.: „Ty, obecna w tych Ogrodach Watykańskich, Królowo w sercach wszystkich matek świata i w naszych sercach, z wielką nadzieją zwracamy się do Ciebie i w Tobie pokładamy ufność.” 12 grudnia 2012 r., podczas Mszy świętej sprawowanej z okazji dwustulecia niepodległości krajów Ameryki Łacińskiej i Karaibów, Benedykt XVI nawiązując do metyskiego wyglądu Maryi mówił, że Najświętsza Dziewica „zawsze prowadzi nas do swego Boskiego Syna, który objawia się jako fundament godności każdego człowieka, jako miłość silniejsza od sił zła i śmierci, jako źródło radości, synowskiego zaufania, pocieszenia i nadziei”.

Tradycję corocznej Mszy św. w Watykanie, we wspomnienie Najświętszej Maryi Panny z Guadalupe ustanowił Franciszek - pierwszy papież pochodzący z Ameryki Łacińskiej. Od 2014 do 2024, przez wszystkie lata swojego pontyfikatu przewodniczył on Mszy św. w Bazylice św. Piotra. Podczas ostatniej z nich, 12 grudnia 2024 r., w krótkiej, wygłoszonej bez przygotowanego tekstu homilii przypominał słowa Matki Bożej skierowane do Juana Diego: „Czyż nie jestem tu Ja, twoja Matka?” i zapraszał, by pamiętać o nich zarówno w trudnych jak i w szczęśliwych chwilach życia.

Papieże w Guadalupe

Sanktuarium w Guadalupe stało się metą papieskich pielgrzymek szczególnie w czasie pontyfikatu Jana Pawła II. Podczas swoich pięciu podróży apostolskich do Meksyku polski papież czterokrotnie nawiedził sanktuarium: w 1979, w 1990, w 1999 i w 2002. Wizyta w Guadalupe naznaczyła pierwszą podróż apostolską, którą Jan Paweł II odbył w styczniu 1979 r. do Dominikany, Meksyku i Bahamów. Podczas Mszy św. sprawowanej w Sanktuarium w Guadalupe, Ojciec Święty tak zwracał się do Matki Bożej: „Papież, który pochodzi z kraju, w którym Twoje wizerunki - a szczególnie wizerunek jasnogórski - są także znakiem Twojej obecności w życiu narodu, w całej jego trudnej historii, jest szczególnie wrażliwy na ten znak Twojej obecności tutaj, w życiu Ludu Bożego w Meksyku, w jego historii, która jest również trudna, a czasami wręcz dramatyczna”. W 1990 r. w sanktuarium w Guadalupe papież ogłosił błogosławionym Juana Diego, podkreślając w homilii jego pokorę, prostą wiarę, nadzieję, zaufanie Bogu i Matce Bożej, miłosierdzie, nieskazitelność moralną i ewangeliczne ubóstwo. W 1999 r. Jan Paweł II po raz trzeci sprawował Mszę świętą w Bazylice w Guadalupe. Zawierzając Matce Bożej amerykański kontynent Ojciec Święty podpisał wówczas adhortację apostolską Ecclesia in America oraz ustanowił dla całej Ameryki liturgiczne świętego Najświętszej Maryi Panny z Guadalupe. Ostatnia wizyta św. Jana Pawła II w Meksyku i w sanktuarium w Guadalupe odbyła się w 2002 r. i naznaczona była kanonizacją bł. Juana Diego.

Bazylika w Guadalupe stała się także celem pielgrzymki papieża Franciszka. Podczas swojej podróży apostolskiej do Meksyku w 2016 r., w homilii wygłoszonej w Guadalupe, nawiązując do objawień Matki Bożej, papież mówił: "Owego grudniowego poranka 1531 roku dokonał się pierwszy cud, który następnie będzie żywym wspomnieniem tego wszystkiego, czego strzeże to Sanktuarium. Wtedy o świcie, w czasie tamtego spotkania Bóg obudził nadzieję swego syna Juana, nadzieję swego Ludu. Owego świtu Bóg wzbudził i nadal wzbudza nadzieję maluczkich, cierpiących, wysiedlonych i odrzuconych, tych wszystkich, który czują, że nie mają godnego miejsca na tych ziemiach".

Pragnienie Leona XIV

18 listopada br., przed wyjazdem z Castel Gandolfo, rozmawiając z dziennikarzami Leon XIV wyraził pragnienie odbycia pielgrzymki do sanktuarium w Guadalupe. Msza święta, którą sprawować będzie ku Jej czci dziś po południu nie będzie dla niego nowością - 12 grudnia 2023 i 2024 roku odprawiał on ją w obecności papieża Franciszka jako Przewodniczący Papieskiej Komisji ds. Ameryki Łacińskiej.