W czasie kampanii prezydenckiej Andrzeja Dudy przyszły prezydent w trakcie podróży po Polsce stykał się wielokrotnie z ludźmi skrzywdzonymi w rozmaity sposób zarówno przez wymiar sprawiedliwości, jak i przez instytucje państwowe czy samorządowe. W myśl hasła ówczesnej kampanii: „Zawsze po stronie obywateli”, powstał więc projekt nazywany potem powszechnie „DudaPomoc”, który miał być wsparciem dla obywateli bezradnych w starciu z biurokratyczną machiną. Przedsięwzięcie ruszyło w maju 2015 r., a kierowali nim wówczas Irena Zofia Romaszewska i Janusz Wojciechowski. Porad udzielał także Andrzej Duda – doktor nauk prawnych.

Inicjatywa okazała się strzałem w dziesiątkę, ale też ukazała skalę zjawiska pokrzywdzenia. O działaniu „DudaPomoc” mówiło się w całej Polsce, a przez pierwsze niespełna 5 miesięcy przyjęto blisko 4 tys. osób, interweniowano w ponad 1,2 tys. sprawach, odwoływano się do sądów, prokuratur i urzędów wszelkich szczebli. Do ówczesnej siedziby biura przy ul. Pięknej w Warszawie ustawiały się kilkusetosobowe kolejki.

Po wygraniu wyborów i objęciu urzędu prezydenta RP przez Andrzeja Dudę przedsięwzięcie to nie mogło więc być zakończone. Pierwszą decyzją nowego prezydenta było powołanie w strukturach Kancelarii Prezydenta RP Biura Interwencyjnej Pomocy Prawnej – BIPP (7 sierpnia 2015 r.), które stanowi kontynuację projektu „DudaPomoc”, a nawet jego rozwinięcie.

Interwencja na linii obywatel – władza

Biuro pomaga nieodpłatnie. Interweniuje w sytuacjach konfliktu na linii obywatel – władza publiczna, ale tylko wtedy, gdy uzna, że obywatel jest stroną słabszą, pokrzywdzoną, często niedostatecznie reprezentowaną. Biuro nie działa jednak z własnej inicjatywy. Udzieli informacji prawnej, zainterweniuje we właściwych organach, urzędach i instytucjach, jeśli obywatel zgłosi do niego swoją sprawę.

Tomasz Kulikowski, dyrektor BIPP, potwierdza w raporcie: „Nadal chodzi o pomoc zwykłym obywatelom w starciu z niekiedy bezduszną machiną urzędniczą. Dziś misja ta jest realizowana przez całą Kancelarię Prezydenta RP – obok BIPP także przez obsługujące stowarzyszenia i organizacje Biuro Dialogu i Korespondencji (BDK). Oba biura są nadzorowane przez Andrzeja Derę, sekretarza stanu w Kancelarii Prezydenta RP. Działalność ta odbywa się pod szczególną troską i opieką Prezydenta RP”.

Efektem pracy biura jest stworzenie projektu skargi nadzwyczajnej – to szansa dla ludzi, którzy doświadczyli jawnej niesprawiedliwości, a prawomocne orzeczenie uniemożliwia im dochodzenie swoich racji. Zainicjowano także prace nad rozszerzeniem grupy osób uprawnionych do korzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej. Niezamożność nie powinna ograniczać prawa do korzystania z profesjonalnych pełnomocników, a tak się ciągle w Polsce dzieje.

Biuro stara się ponadto edukować zarówno obywateli, jak i organy państwowe. Praktyczne doświadczenia, które zebrało w ciągu 3 lat istnienia, mogą efektywnie wpłynąć na wiedzę pracowników administracji publicznej i polepszyć jakość funkcjonowania tych organów.

„Codzienna działalność BIPP to nie tylko doraźna pomoc w pojedynczych przypadkach. Ogromna liczba wpływających do nas spraw jednoznacznie wskazuje na potrzebę diagnozowania i naprawiania niedoskonałości systemu prawnego w Polsce” – wyjaśnia dyr. Kulikowski i przypomina o podejmowanej przez biuro współpracy z Rzecznikiem Praw Dziecka, Rzecznikiem Praw Pacjenta, Rzecznikiem Praw Obywatelskich i Rzecznikiem Finansowym, czyli organami, które „są powołane do tego, aby być najbliżej obywatela i działać na jego rzecz”.

Kto, jak i kiedy?

BIPP tworzą prawnicy różnych specjalności, co daje szansę na szeroką konsultację i zwiększa możliwość efektywnej pomocy. Są wśród nich spece od prawa cywilnego, karnego, administracyjnego, finansowego, pracy i ubezpieczeń czy energetycznego.

W zależności od typu zgłoszonej sprawy prawnicy ci mogą wybrać kilka metod wsparcia. Pierwszą i podstawową jest wyjaśnienie obywatelowi, jakie ma prawa, w jakich instytucji czy urzędzie powinien zgłosić swoją sprawę i jakie ma możliwości i drogi działania.

Po drugie – biuro może samo wystąpić do właściwego organu z prośbą o powtórne przyjrzenie się sprawie i usunięcie ewentualnych naruszeń. W uzasadnionych przypadkach może też zawiadomić organy nadrzędne o zgłoszonych nieprawidłowościach w działaniach jednostek podległych.

Wreszcie – pracownicy biura mogą podjąć interwencję w miejscu zamieszkania osoby zgłaszającej sprawę. W niektórych sytuacjach jest to najbardziej efektywny sposób działania i jednocześnie szybka reakcja na pojawiające się możliwości rozwiązania sprawy.

Warto przy tej okazji wyjaśnić, że biuro nie zareaguje w każdej zgłoszonej mu sprawie. Prawnicy mówią, że zdarzają się sytuacje, których rozwiązanie, mimo ogromnego zaangażowania pracowników biura i wolontariuszy, nie jest możliwe. Chodzi o sprawy, gdy obywatel wnosi, by biuro zastąpiło sąd, a ono w żadnym przypadku nie ingeruje w działanie niezawisłych sądów i nie ma możliwości zmiany orzeczeń sądowych.

Jak skorzystać z pomocy?

Istnieją cztery sposoby zgłoszenia swojej sprawy do BIPP. Najprościej jest napisać list, w którym znajdą się nie tylko opis sprawy i kopie ważnych dokumentów, ale także adres wraz z numerem telefonu kontaktowego osoby zgłaszającej problem. Korespondencję należy przesyłać pod adresem: Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Biuro Interwencyjnej Pomocy Prawnej, ul. Wiejska 10, 00-902 Warszawa.

Zgłoszenia sprawy można dokonać także drogą elektroniczną – za pośrednictwem formularza zamieszczonego na stronie internetowej: prezydent.pl .

Można zadzwonić. Infolinia biura dostępna jest pod numerem: (22) 695 11 11 od poniedziałku do czwartku w godzinach 9.00-15.00.

Można też zgłosić sprawę osobiście. Siedziba biura mieści się w Warszawie w budynku Kancelarii Prezydenta RP przy ul. Wiejskiej 10 (wejście D). Prawnicy przyjmują od poniedziałku do piątku w godzinach 8.15-16.15.

Do każdej pojedynczej sprawy wyznaczany jest pracownik merytoryczny, który zapoznaje się dokładnie z dokumentami i podejmuje decyzję, co dalej. Informuje o tym obywatela listownie, elektronicznie albo telefonicznie. Może też sam podjąć interwencję we właściwych organie czy instytucji, jeśli uzna, że takie działanie jest niezbędne.

Ciąg dalszy nastąpi...

Szkoda by było, gdyby doświadczenia biura poszły na marne, aby całe spektrum spraw pojedynczych obywateli, które udało się pozytywnie rozwiązać, nie wpłynęło na zmianę systemu prawnego. Chodzi przecież o to, by już więcej do takich krzywdzących sytuacji nie dochodziło. Pomyślano więc o tym i sporządzono rekomendację zmian legislacyjnych.