Solidarni z Solidarnością

Traumatyczne doświadczenia, ból i poczucie krzywdy sprawiają jednak, że zapominamy o tym, iż w tym oceanie zła trwała cały czas, od pierwszych chwil, wielka próba międzyludzkiej solidarności, w którą zaangażowanych było tysiące ludzi w kraju i za granicą.

W strategii architektów stanu wojennego kluczowym celem było rozbicie jedności w szeregach Solidarności i w narodzie. Władza pamiętała, co było siłą ruchu strajkowego w sierpniu 1980 r., dlatego podjęła liczne działania, które miały tę solidarność złamać. Miała temu służyć przede wszystkim wszechobecna przemoc, która w systemach dyktatorskich staje się kluczowym narzędziem atomizacji zastraszonego i sparaliżowanego społeczeństwa.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Solidarność żyje

Reklama

Pierwszą manifestacją solidarności związku były tworzone żywiołowo komitety strajkowe, które w proteście przeciwko bezprawiu stanu wojennego organizowały opór. W Stoczni Gdańskiej, kolebce Solidarności, powstał Krajowy Komitet Strajkowy, który apelował do załóg o udział w strajku generalnym. W jednym z komunikatów tego komitetu czytamy ważne słowa: „Naszą bronią jest spokój, godność i organizacja w miejscach pracy. Naszą siłą solidarność wszystkich ludzi w Polsce”. Pacyfikacje strajkujących zakładów trwały ponad 2 tygodnie i skończyły się pierwszymi ofiarami, zwłaszcza w kopalni „Wujek”. Wkrótce potem zaczęły się tworzyć podziemne struktury związku, w co zaangażowanych było kilkanaście tysięcy osób.

Niektórym liderom Solidarności udało się uniknąć internowania. Dla nich rozpoczął się trudny okres ukrywania się, czasem długi, jak np. w przypadku Zbigniewa Bujaka czy Kornela Morawieckiego. Władze publikowały listy gończe za ukrywającymi się działaczami związku, których częścią były zdjęcia tych osób oraz wskazanie możliwych miejsc, z którymi mogą się kontaktować. Ukrywający się, zmieniając często miejsca pobytu, znajdowali pomoc u wielu osób, które nieraz przez długi okres udzielały im bezpiecznego schronienia i dawały utrzymanie.

Realna pomoc

Reklama

Kolejnym przejawem solidarności była pomoc internowanym i ich rodzinom. W wielu zakładach pracy ludzie Solidarności spontanicznie organizowali zbiórki pieniężne dla rodzin internowanych kolegów. Dużą aktywność na tym polu wykazywał Kościół katolicki. Już 17 grudnia 1981 r. w Warszawie powstał Prymasowski Komitet Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom, znany jako komitet na Piwnej, przy kościele św. Marcina. Jedna z osób aktywnych w jego pracy po latach tak mówi o jego roli: „Działalność komitetu, poza pomocą w ratowaniu bytu i zdrowia internowanych i ich rodzin, miała ogromne znaczenie moralne. Pomagała z jednej strony przezwyciężyć poczucie osamotnienia i bezradności, a z drugiej – tworzyła możliwość aktywnego przeciwstawienia się stanowi wojennemu WRON. Niepowtarzalna atmosfera jedności i solidarności była żywym ucieleśnieniem wezwania, aby zło dobrem zwyciężać”. Podobne komitety, w których pracowało dużo osób świeckich, powołano w wielu diecezjach w całej Polsce.

Kościół był dla ludzi miażdżonych przez potop przemocy wyspą wolności. Pełnił ważną funkcję społeczną, stwarzając warunki do realizowania w praktyce „zasady solidarności” oraz integrując wokół świątyń i domów parafialnych znękanych strachem i przemocą ludzi. Dawał im tak bardzo ważne poczucie, że w tych nieludzkich warunkach nie są sami. Stał się także „opiekunem” nauki, kultury i oświaty „alternatywnej” wobec oficjalnej. Tu odbywały się kolejne Tygodnie Kultury Chrześcijańskiej, w ramach których prezentowano wykłady z historii najnowszej oraz spektakle teatralno-recytatorskie, w których brali udział bojkotujący władze aktorzy. Jan Pietrzak, zagrzewając do trwania, śpiewał wtedy o „nielegalnych kwiatach” i o „zakazanym krzyżu” układanych na ulicy, o „nielegalnym narodzie” i „zakazanej Polsce”.

Najważniejszym symbolem wyspy wolności i solidarności był wtedy kościół św. Stanisława Kostki na Żoliborzu. Ksiądz Jerzy Popiełuszko śpiewał w świątyni razem z uczestnikami comiesięcznych Mszy św. za ojczyznę, w tym z aktorami bojkotującymi reżimową telewizję, pełną bólu pieśń Ojczyzno ma, a w Litanii Solidarności modlił się do Matki Bożej za oszukanych, zdradzonych, pojmanych, bitych, przerażonych i zastrzelonych. Dając dowód wielkiej odwagi, miłości i solidarności, mówił wtedy: „Jestem gotów na wszystko”.

Odwrotny kierunek

Reklama

Warto pamiętać o wybitnych adwokatach, którzy podejmowali się obrony prześladowanych, m.in. o Janie Olszewskim, Macieju Bednarkiewiczu czy Stanisławie Dubois.

Wielkim symbolem solidarności z kolegami z KOR-u i Solidarności, których zamierzano postawić przed sądem, był dobrowolny powrót z emigracji Jana Józefa Lipskiego, który był leczony za granicą. W swoich zapiskach zanotował: „Tłukło mi po głowie, że kto żyw, chce uciec z tej Polski – trzeba pokazać, że można zaproponować też odwrotny kierunek”. I dodawał: „Chcę mieć zaszczyt znalezienia się na ławie oskarżonych z przyjaciółmi, których towarzyszem walki o lepszą Polskę byłem przez te kilka lat”. Formami solidarności i oporu były też spacery na głównych ulicach miast w czasie Dziennika TV oraz tworzenie alternatywnego obiegu informacji dzięki podziemnej prasie i radiu Solidarność. W tym czasie wielu ludzi ryzykowało życiem, biorąc udział w manifestacjach na ulicach miast, a niejedno ubranie ozdabiały słynne oporniki, za które można było zostać surowo ukaranym.

Solidarité

Reklama

Brutalna przemoc wobec Solidarności odbiła się szerokim echem niemal na całym świecie. Najszybciej zareagował papież Jan Paweł II. Już 13 grudnia podczas modlitwy Anioł Pański powiedział do Polaków: „Nie może być przelewana polska krew, bo zbyt wiele jej przelano, zwłaszcza podczas ostatniej wojny”. Z kolei dzień później na audiencji generalnej z bólem wyznał: „Wydarzenia ostatnich dni zwróciły oczy całego świata w stronę Polski. Zaznacza się w tym wyraźnie niepokój, zaznacza się równocześnie solidarność z naszym narodem. Za wyrazy tej solidarności dziękuję wszystkim, ponieważ bardzo często bywają one skierowane na moje ręce”. W dalszej części swego wystąpienia Ojciec Święty potwierdził swoje poparcie dla Solidarności w słowach: „Mają oni, jako naród, prawo do życia swoim własnym życiem – i do rozwiązywania swoich problemów wewnętrznych w duchu własnych przekonań, zgodnie ze swoją kulturą i tradycją narodową”.

Spośród krajów Zachodu najbardziej zdecydowaną reakcją była postawa prezydenta USA Ronalda Reagana. Amerykańska administracja w ramach protestu ogłosiła wprowadzenie sankcji gospodarczych wobec PRL i ZSRR, a niedługo potem, 30 stycznia 1982 r. proklamowano w USA „Dzień solidarności z narodem polskim”. Internowany w Zabrzu-Zaborzu tak wspominał ten dzień: „W dniu solidarności z Solidarnością porobiliśmy pochodnie. O dziewiątej wieczorem wszystkie trzy nasze pawilony zaczęły śpiewać. Nastrój niesamowity. Pochodnie wystawione przez kraty, a naprzeciw w blokach wszyscy okna pootwierali. Rota, Boże, coś Polskę, hymn. Przylecieli z pistoletami, stanęli, próbowali przeszkadzać”.

Wsparcie z zagranicy

Reklama

Od początku stanu wojennego społeczeństwa Zachodu reagowały falą solidarności. Głównym kanałem informacji była nadal rozgłośnia Radio Wolna Europa. Dzięki zachodnim dziennikarzom sprawa Solidarności żyła w mediach zachodnich. W wielu krajach organizowano protesty przeciwko decyzji polskich władz, a przed ambasadami PRL – pikiety i demonstracje. W krajach Zachodu uruchamiano bardzo znaczącą pomoc materialną, w tym szmuglowano sprzęt do poligrafii. Dary kierowano do instytucji, ale także wysyłano paczki do rodzin osób represjonowanych. W Norwegii powstał pomysł „adoptowania” prześladowanych członków związku i ich rodzin, którym udzielano różnorakiego wsparcia. Pomoc materialna płynęła też z niektórych krajów bloku wschodniego, np. prymas Węgier organizował zbiórkę żywności.

Jednocześnie na Zachodzie tworzono emigracyjne struktury Solidarności: w Paryżu, Brukseli, Rzymie i w Sztokholmie. Podziemne władze związku w kraju powołały Biuro Zagraniczne NSZZ „Solidarność”, którego zadaniem miała być koordynacja pomocy z zagranicy. Formą solidarności była także decyzja dwóch ambasadorów PRL – w USA i Japonii, którzy porzucili swoją służbę na rzecz reżimu i zbiegli do tych krajów, za co skazano ich zaocznie na karę śmierci. Wyrazem spektakularnego poparcia dla Solidarności była decyzja Norweskiego Komitetu Noblowskiego z jesieni 1982 r. o przyznaniu Lechowi Wałęsie Pokojowej Nagrody Nobla.

Z pewnością przemoc czasu stanu wojennego pozostawiła wiele ran w sercach ludzi i w tkance społeczeństwa obywatelskiego, ale jednak komunistom nie udało się złamać ludzkiej solidarności. Niestety, rany zadane wtedy dały o sobie znać przed „okrągłym stołem”, kiedy Solidarność uległa głębokim podziałom, a dziś, po trzech dekadach, część klasy politycznej, również tej z korzeniami solidarnościowymi, zdaje się, że lepiej słyszy głos rzekomo pokrzywdzonych funkcjonariuszy SB niż zostawionych często samym sobie ofiar stanu wojennego! 13 grudnia nie dajmy się podzielić, zapalmy światło wolności, które niech przemówi jako znak naszej solidarności z tymi, którzy wtedy cierpieli dla nas.

Drodzy Bracia i Siostry! W Rzymie na Awentynie znajduje się opactwo benedyktyńskie św. Anzelma. Jako siedziba Instytutu Studiów Wyższych oraz opactwa prymasa benedyktynów skonfederowanych, stanowi ono miejsce, które łączy w sobie modlitwę, naukę i zarządzanie, czyli te trzy płaszczyzny aktywności, które cechują życie Świętego, któremu opactwo jest dedykowane: Anzelmowi z Aosty, którego 900. rocznica śmierci przypada w tym roku. Liczne inicjatywy, podjęte zwłaszcza przez diecezję Aosty z okazji tej rocznicy, ukazały zainteresowanie, które nadal budzi ten średniowieczny myśliciel. Jest on znany również jako Anzelm z Bec i Anzelm z Canterbury, ponieważ związany był w tymi miastami. Kim jest ta osobistość, z którą trzy miejsca, oddalone od siebie i znajdujące się w trzech różnych krajach - we Włoszech, we Francji i w Anglii - czują się szczególnie związane? To mnich o intensywnym życiu duchowym, znakomity wychowawca młodzieży, teolog o niezwykłych zdolnościach spekulatywnych, mądry zarządca i niezłomny obrońca „libertas Ecclesiae” - wolności Kościoła. Anzelm jest jedną z wybitnych osobowości średniowiecza, potrafił połączyć wszystkie te przymioty dzięki głębokiemu doświadczeniu mistycznemu, które zawsze kierowało jego myślą i działalnością. Św. Anzelm urodził się w 1033 r. (lub na początku 1034 r.) w Aoście jako pierworodny syn znamienitej rodziny. Jego ojciec był człowiekiem szorstkim, oddającym się rozkoszom życia i trwoniącym swój majątek; matka zaś to kobieta szlachetnych obyczajów i głębokiej pobożności (por. Eadmero, „Vita s. Anselmi”, PL 159, col. 49). To matka zajęła się wczesną humanistyczną i religijną formacją syna, którego następnie powierzyła benedyktynom z przeoratu w Aoście. Anzelm, który jako dziecko - jak opowiada jego biograf - wyobrażał sobie, że dobry Bóg zamieszkuje wysokie, ośnieżone szczyty Alp, miał pewnej nocy sen, że wysłano go do tego wspaniałego królestwa samego Boga, który długo i serdecznie z nim rozmawiał, po czym poczęstował go „śnieżnobiałym chlebem” (tamże, col. 51). Sen ten pozostawił w nim przekonanie, że został powołany do wypełnienia szczytnej misji. Gdy miał piętnaście lat, poprosił o przyjęcie do Zakonu Benedyktynów, ojciec jednak całą swoją władzą sprzeciwił się temu i nie ustąpił nawet wtedy, gdy ciężko chory syn, czując, że koniec jest bliski, błagał o zakonny habit jako ostatnią pociechę. Anzelm powrócił do zdrowia, a potem, po przedwczesnej śmierci matki, przeżywał czas moralnego zagubienia: zaniedbał naukę i porwany ziemską namiętnością, stał się głuchy na napomnienia Boga. Porzucił dom i zaczął włóczęgę po Francji w poszukiwaniu nowych przeżyć. Trzy lata później, gdy dotarł do Normandii, udał się do opactwa Benedyktynów w Bec, przyciągnięty sławą Lanfranka z Pawii, przeora klasztoru. Było to dla niego spotkanie opatrznościowe i decydujące o dalszym jego życiu. Anzelm z zapałem podjął studia pod kierunkiem Lanfranka i w krótkim czasie stał się nie tylko ulubionym uczniem, ale również powiernikiem mistrza. Zapłonęło w nim na nowo jego powołanie zakonne i - po starannym rozważeniu - w wieku 27 lat wstąpił do zakonu i przyjął święcenia kapłańskie. Asceza i studium otworzyły przed nim nowe horyzonty, pozwalając mu odkryć na nowo, i to w znacznie większym stopniu, tę zażyłość z Bogiem, jaką miał jeszcze jako dziecko. Gdy w 1063 r. Lanfrank został opatem w Caen, Anzelm, po trzech zaledwie latach życia monastycznego, mianowany został przeorem klasztoru w Bec i mistrzem klauzurowej szkoły, wykazując się zdolnościami wychowawczymi. Nie lubił metod autorytarnych, porównywał młodych ludzi do małych roślin, które rosną lepiej, kiedy nie są zamknięte w pomieszczeniach, i pozostawiał im „zdrową” swobodę. Był bardzo wymagający wobec samego siebie i wobec innych, gdy chodziło o przestrzeganie wymogów życia monastycznego, lecz zamiast narzucać dyscyplinę, stosował perswazję. Po śmierci opata Erluina, założyciela opactwa w Bec, w lutym 1079 r. Anzelm wybrany został jednogłośnie na jego następcę. Tymczasem wielu mnichów wezwano do Canterbury, by zanieść braciom zza kanału La Manche odnowę, jaka dokonywała się na kontynencie. To dzieło spotkało się z dobrym przyjęciem do tego stopnia, że Lanfrank z Pawii, opat Caen, został nowym arcybiskupem Canterbury i poprosił Anzelma o pozostanie z nim na jakiś czas, aby uczyć mnichów i pomóc mu w trudnej sytuacji, w jakiej znalazła się jego wspólnota kościelna po najeździe Normanów. Pobyt Anzelma okazał się bardzo owocny, zaskarbił on sobie sympatię i szacunek tak, iż po śmierci Lanfranka wybrano go na jego następcę na stolicy arcybiskupiej w Canterbury. Sakrę biskupią przyjął uroczyście w grudniu 1093 r. Anzelm przystąpił od razu energicznie do walki o wolność Kościoła, odważnie domagając się niezależności władzy duchowej od władzy doczesnej. Bronił Kościoła przed bezprawną ingerencją władz politycznych, przede wszystkim królów Wilhelma Rudego i Henryka I, zachętę i poparcie znajdując u papieża, któremu okazywał zawsze śmiałe i serdeczne oddanie. Wierność tę przypłacił w 1103 r. nawet goryczą wygnania ze swej stolicy w Canterbury. Dopiero w 1106 r., gdy król Henryk I wyrzekł się roszczeń udzielania kościelnej inwestytury oraz ściągania podatków kościelnych i konfiskaty mienia Kościoła, Anzelm mógł powrócić do Anglii, radośnie witany przez duchowieństwo i lud. Tak szczęśliwie zakończyła się walka, jaką stoczył orężem wytrwałości, dumy i dobroci. Ten Święty Arcybiskup, który budził wokół siebie podziw, gdziekolwiek się udał, ostatnie lata swego życia poświęcił przede wszystkim moralnej formacji duchowieństwa i intelektualnym badaniom zagadnień teologicznych. Zmarł 21 kwietnia 1109 r., słuchając słów Ewangelii czytanej tego dnia podczas Mszy św.: „Wyście wytrwali przy Mnie w moich przeciwnościach. Dlatego i Ja przekazuję wam królestwo, jak Mnie przekazał je mój Ojciec: abyście w królestwie moim jedli i pili przy moim stole” (Łk 22, 28-30). W ten sposób spełnił się sen o tej tajemniczej uczcie, który w dzieciństwie miał na samym początku swej drogi duchowej. Jezus, który zaprosił go, by siadł przy Jego stole, przyjął św. Anzelma po śmierci do wiecznego królestwa Ojca. „Błagam Cię, Boże, obym mógł Cię poznać, obym Cię kochał, bym mógł się Tobą radować. A jeżeli nie mogę w całej pełni w tym życiu, niech przynajmniej stale postępuję naprzód, aż nadejdzie to w pełni” („Proslogion”, rozdz. 14). Modlitwa ta pozwala zrozumieć mistyczną duszę tego wielkiego Świętego okresu średniowiecza, twórcy teologii scholastycznej, któremu tradycja chrześcijańska przyznała tytuł „Doctor Magnificus”, ponieważ żywił gorące pragnienie zgłębiania tajemnic Bożych, z pełną świadomością jednak, że droga poszukiwania Boga nigdy się nie kończy, przynajmniej na tej ziemi. Jasność i logiczny rygoryzm jego myśli zawsze miały na celu „wzniesienie duszy do kontemplacji Boga” (tamże, „Proemium”). Stwierdził on wyraźnie, że ten, kto chce uprawiać teologię, nie może liczyć jedynie na swą inteligencję, ale musi pielęgnować jednocześnie głębokie przeżywanie wiary. Działalność teologa, według św. Anzelma, rozwija się więc w trzech etapach: wiara - bezinteresowny dar od Boga, który należy przyjąć z pokorą; doświadczenie - które polega na wcieleniu słowa Bożego we własnym codziennym życiu; wreszcie prawdziwe poznanie - które nigdy nie jest owocem ascetycznego rozumowania, lecz kontemplatywną intuicją. Jak najbardziej aktualne pozostają także dziś w tej materii, dla zdrowych badań teologicznych i dla każdego, kto chciałby zgłębić prawdę wiary, jego słynne słowa: „Nie próbuję, Panie, przeniknąć Twojej głębi, gdyż w żadnym razie nie przyrównuję do niej mego intelektu; pragnę jednak, przynajmniej do pewnego stopnia, zrozumieć Twoją prawdę, w którą wierzy i którą kocha moje serce. Nie staram się bowiem zrozumieć, abym uwierzył, ale wierzę, bym zrozumiał” (tamże, 1). Drodzy Bracia i Siostry, miłość do prawdy i nieustanne pragnienie Boga, które naznaczyły całe życie św. Anzelma, niech będą dla każdego chrześcijanina bodźcem do niezmordowanego poszukiwania coraz głębszej jedności z Chrystusem - Drogą, Prawdą i Życiem. Oprócz tego gorliwość, pełen odwagi zapał, który wyróżniał jego pasterską działalność i który przysporzył mu czasem niezrozumienia, goryczy, a nawet wygnania, niech będzie zachętą dla pasterzy, osób konsekrowanych i wszystkich wiernych, by kochać Kościół Chrystusowy, modlić się, pracować i cierpieć dla niego, nie porzucając go nigdy ani nie zdradzając. Niechaj wyjedna nam tę łaskę Dziewica Matka Boża, do której św. Anzelm żywił czułe i synowskie nabożeństwo. „Maryjo, Ciebie serce moje chce miłować - pisze św. Anzelm - Ciebie język mój pragnie żarliwie sławić”.